Groene steden: hip of hype.

De hang naar groen en een natuurlijke omgeving wordt sterker. Veel inwoners van steden vinden het steeds belangrijker dat er een bijdrage wordt geleverd aan het tegengaan van milieuvervuiling, men gezonder kan leven en recreëren en ook gezonder en lokaal voedsel kan eten. Dit leidt er onder andere toe dat veel gezinnen de weg terug hebben gevonden naar de volkstuin, of helemaal zijn verhuisd naar een rustigere groene omgeving buiten de stad. Maar ook juist in de stad wordt groen en groenbeleving steeds belangrijker.Veel steden doen in bredere zin om het hardst mee om de duurzaamste of groenste stad te worden. Enkele weken geleden is Nijmegen in de top 5 geëindigd in de competitie van Europese Groene hoofdstad 2016, in een strijdveld met Essen, Ljubljana, Oslo en Umeåge. Ljubljana werd de winnaar, maar zoals Eurocommissaris Potocnik bij de prijsuitreiking aangaf: All of the finalists of this Award provide us with valuable real-life examples of how respect for the environment, excellent quality of life and economic growth can all be successfully combined. Nu betekent Groene Hoofdstad natuurlijk veel meer dan letterlijk ‘groen’. Het gaat om een brede milieuaanpak op thema’s als luchtkwaliteit, geluidsoverlast, afval, watermanagement, energiebeleid en duurzaam landgebruik. Maar natuurlijk ook om de groene stedelijke kwaliteit, eco-innovatie en natuur en biodiversiteit. Dat Ljubljana gewonnen heeft mag voor diegenen die deze stad kennen ook weer geen verassing zijn.

a1

Green Capital 2016 Ljubljana

Toen ik een paar jaar geleden de stad bezocht viel me op hoe prettig deze stad aanvoelt. De stad is compact, heeft groene longen die tot diep in de binnenstad doordringen en werkt hard aan het bevorderen van openbaar vervoer. Voor wandelaars en fietsers is het een genot om zich door Ljubljana te bewegen. Een groot deel van het stadsleven speelt zich af langs de rivier Ljubljanica, die een prominente plek is voor jong en oud.

Maar we kunnen het ook dichter bij huis zoeken om duidelijk te maken dat groen onmiskenbaar een trend is en in opmars is in de stedelijke omgeving. Groen in de stad kan je niet over één kam scheren, je hebt het in verschillende soorten en maten. Ik ga in het onderstaande in op tijdelijk groen gebruik, stadslandbouw en stadsgroen.

Tijdelijk groen gebruik

Steeds vaker wordt op grond waarbij ontwikkelaars of gemeenten wachten op een toekomstige bestemming, groen als tijdelijke voorziening aangebracht. Bij Schiphol Trade Park wordt olifantsgras geteeld (ook weer te gebruiken als grondstof in bioplastics) en op verschillende andere plaatsen in Nederland ontstaan speelweides en kleine stadsparken, in afwachting op betere tijden. Deze gebieden zijn in eerste instantie tijdelijk ingericht, maar door de grote aandacht die deze projecten krijgen is het niet uit te sluiten dat ook in de toekomst deze groene functies gaan zorgen voor de nodige functiemenging in de stad.

Een mooi voorbeeld van een ‘uit de hand gelopen’ tijdelijke situatie bevindt zich toch weer in het buitenland: het Holzmarkt project in Berlijn. Daar heeft Die Genossenschaft für Urbane Kreativität de beschikking gekregen over een stuk land aan de Spree dat was bedoeld voor hoogbouw met woningen en kantoren. De eigenaar, een Zwitserse belegger, heeft de grond voor 75 jaar in bruikleen gegeven bij deze coöperatie. De coöperatie staat open voor nieuwe initiatieven die met enkele miljoenen Euro’s worden gefinancierd door veelal kleine beleggers die gecharmeerd zijn van het project.

a2

Holzmarkt Berlijn

Het project wordt nu stapsgewijs verder vormgegeven, waarbij er in nauwe samenwerking met de gemeente kleine gebouwen zoals een restaurant, theater en bioscoop worden ontwikkeld in een groene en creatieve setting. Het terrein is een hotspot geworden voor de jonge Berlijners en voor toeristen.

In veel gevallen heeft de tijdelijkheid blijkbaar zoveel kwaliteit gekregen dat functies worden veranderd en kantoor- of woningbouwlocaties veranderen in goede stadsparken.

Stadslandbouw

Een andere groene invulling die sterk in opmars is, is de stadslandbouw, of Urban Farming voor wie Nederlands niet leuk genoeg vindt klinken. Er ontstaat aversie tegen voedsel dan door heel Europa wordt heen en weer gereden voordat het je eettafel bereikt. Mensen willen weer weten waar hun eten vandaan komt, en dan bij voorkeur dicht uit de buurt. Veel partijen, waaronder gemeenten, hebben het gedachtengoed geadopteerd, wat leidt tot allerlei verbanden als CitySlow en Transition Towns of het netwerk Stadslandbouw van het ministerie van EZ. Stichtingen en coöperaties verbouwen en verkopen hun eigen groente, vaak in combinatie met andere duurzame partijen uit de keten zoals een biologische boer, een kaasmakerij of een imker. Zo worden volwaardige duurzame voedselpakketten aangeboden. Daarnaast bevordert stadslandbouw in veel gevallen de gemeenschapszin (community building). Bij stadslandbouwprojecten werken wijkbewoners samen aan de aanleg, het beheer en onderhoud van stadstuinen.

Stadslandbouw wordt nu ook ingezet als conceptdrager bij de verhuur van kantoren of het aantrekkelijk maken van oude gebouwen. Een mooi voorbeeld hierbij is het kantorencomplex Zuidpark in Amsterdam. Op dit voormalige V&D hoofdkantoor heeft de ontwikkelaar een prachtige daktuin gemaakt, waarbij de huidige kantoorgebruikers niet alleen gebruik kunnen maken van de buitenruimte, maar daarnaast ook nog bijna dagelijks gratis verse producten mee naar huis kunnen nemen die van de daktuin worden geoogst en klaar staan bij de receptie.

a3

Daktuin Zuidpark Amsterdam

De vraag of al deze veelal kleinschalige initiatieven nu echt kunnen gaan voorzien in een substantieel deel van de voedselvoorziening is hierbij niet relevant. Deze projecten dragen bij in de ‘educatie van de stedelijke mens’, die door al deze projecten weer meer waardering krijgt voor de natuur en het milieu en zich hier ook vaak naar gaat gedragen. Zo helpen deze projecten mee aan een breder milieubewustzijn en de bevordering van de sociale cohesie in de stad.

Stadsgroen

De derde categorie is stadsgroen. Hier ga ik niet in op de stadsparken waarmee veel steden in Nederland en daarbuiten rijkelijk zijn uitgerust, maar focus ik op het nieuwe stedelijk groen dat de laatste jaren op allerlei plekken tevoorschijn komt. Een mooi voorbeeld is Roofgarden Arnhem, de eerste pop-up daktuin van Nederland, die dit jaar alweer voor de derde zomer in bedrijf is op het dak van parkeergarage Langstraat, middenin het Centrum. Er kan gegeten worden, er zijn wijnproeverijen, er wordt gesport en gemediteerd. De tuin geeft een prachtig uitzicht over de stad en is in trek bij studenten, creatievelingen van de modeacademie Artez, maar ook bij de ‘gewone’ Arnhemmers en stadsbezoekers.

a4

Roofgarden Arnhem

Daarnaast zijn groene daken in het algemeen in opmars. Naast een groene aanblik voor de stadsbewoners die hoger zitten dan het betreffende dak, hebben groene daken een isolerende werking, hebben ze een rol in de opvang van water en dempen ze het stadsklimaat op warme dagen. Tevens bieden ze plek voor allerlei diersoorten zoals vlinders en insecten, waardoor de flora én fauna in de stad wordt verrijkt.

Dezelfde opmars maakt verticaal groen. Groene gevels kunnen veel doen voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Een mooi voorbeeld hiervan bevindt zich ook in Arnhem. Het zijn de 300 m2 groene gevels die de gemeente heeft aangebracht in de Bloemstraat in de wijk Spoorhoek. Deze redelijk versteende wijk heeft door deze groene gevel een nieuwe impuls gekregen.

a5

Spoorhoek, Arnhem

Groen komt terug op de meest onverwachte plekken, waarbij creatieve ontwikkelaars hun fantasie de vrije loop laten. Een van de mooiste projecten in deze categorie is ongetwijfeld de Highline in New York, waarbij onder leiding van landschapsarchitect Piet Oudolf op zo’n 10 meter boven straatniveau een wandelpark is aangelegd op de voormalige West Side spoorlijn. Dit wandelpark van 1,6 kilometer is niet alleen van toegevoegde waarde voor de New Yorkers die hier komen wandelen en joggen. New York heeft er met dit project ook een toeristische attractie bij gekregen, inclusief High Line shop en High Line membership.

Hip of hype

De vraag in de titel van deze blog: hip of hype? kan niet eenduidig worden beantwoord. Vooral op het gebied van Urban Farming zijn er verschillende initiatieven waarbij stadslandbouw in leegstaande gebouwen in stadscentra wordt bedacht. Dit soort ontwikkelingen schaar ik onder de hype. Deze gebouwen zijn vaak niet geschikt voor stadslandbouw en kunnen hierom vaak veel beter worden omgevormd naar andere functies, of plaats maken voor een mooi stadsparkje. Stadslandbouw als bewustwordingsproject en ter versterking van de cohesie lijkt bestendiger, al roept dit wel de vraag op of gemeenten en ontwikkelaars nog zo enthousiast zijn wanneer de markt weer wat aantrekt en de grond en gebouwen weer meer waard worden.

Vergroening van daken, toevoeging van kleine stadsparken en het ontwikkelen van tuinen op of aan gebouwen lijkt bestendiger. Deze projecten zijn hip en zullen ook nog wel even hip blijven, al dan niet gecombineerd met innovatieve restaurant- en caféformules en andere activiteiten die beleving creëren. Er valt hier overigens nog een wereld te winnen. De voorbeelden in Nederland van goede publieke daktuinen zijn op dit moment nog op één hand te tellen en met verticale tuinen zijn de ervaringen ook nog beperkt.

En tijdelijk gebruik? Dit lijkt me niet meer weg te denken uit onze huidige economie, die minder uit gaat van de geijkte paden en traditionele ontwikkelmodellen. Veel ontwikkelingen zullen de komende jaren organisch verlopen, waarbij tijdelijkheid waarde kan toevoegen aan de stad.

Om die waarde toevoeging is het allemaal te doen. Niet alleen op de korte termijn. Groene functies kunnen structureel, op de lange termijn waarde toevoegen aan de stad. Aan de beleving en het leefplezier van de bewoners, aan de waarde van het vastgoed en aan de aantrekkelijkheid van de stad als geheel. Hiermee kan groen mede zorgen voor een economische impulsen en daar worden dan toch weer heel veel ontwikkelaars en gemeenten blij van.

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Tags: , , ,

About leefbarestad

4thecity.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: